RBI Recruitment 2026: જો તમે બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં સરકારી નોકરી મેળવવાનું સપનું જુઓ છો, તો તમારા માટે એક સુવર્ણ તક આવી છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ આસિસ્ટન્ટની 650 ખાલી જગ્યાઓ માટે ભરતીની જાહેરાત કરી છે. આ એક એવી તક છે જે તમને દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થામાં કારકિર્દી બનાવવાનો માર્ગ ખોલે છે. RBI આસિસ્ટન્ટ ભરતી 2026 માટેની ઓનલાઈન અરજી પ્રક્રિયા 16 ફેબ્રુઆરી 2026 થી શરૂ થઈ ચૂકી છે અને ઉમેદવારો 08 માર્ચ 2026 સુધી અરજી કરી શકશે. આ લેખમાં આપણે આ ભરતી સાથે સંકળાયેલ દરેક મહત્વના મુદ્દાને વિગતવાર સમજીશું, જેથી તમે સરળતાથી અરજી કરી શકો અને પરીક્ષાની તૈયારી કરી શકો.
RBI Recruitment 2026 । રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા ભરતી
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા વિવિધ જગ્યાઓ માટે નવી નોકરીની જાહેરાત બહાર પાડી છે. જો તમે નોકરીની શોધમાં હો અથવા સરકારી નોકરી કરવા ઇચ્છતા હો, તો આ એક સારી તક છે.આ ભરતીમાં અનેક જગ્યાઓ ખાલી છે, જેને લઈને યુવાનો માટે નોકરી મેળવવાની સુંદર તક ઉભી થઈ છે.આ લેખમાં તમે સંપૂર્ણ માહિતી સરળ ભાષામાં વાંચી શકશો – જેમ કે મહત્વની તારીખો, કેટલી જગ્યા છે, શેની લાયકાત જોઈએ, કેટલો પગાર મળશે, કેટલી ફી ભરવી પડે અને કેવી રીતે અરજી કરવી.અંત સુધી આ લેખ ધ્યાનથી વાંચો જેથી તમે કોઈ પણ માહિતી ચૂકી ન જાઓ.
મહત્વપૂર્ણ તારીખો
સમયનું ભાન રાખવું એ કોઈપણ સરકારી ભરતીમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું છે. જો તમે સમયસર અરજી નહીં કરો તો તમારી બધી તૈયારી વ્યર્થ થઈ જશે. RBI એ આ ભરતી માટેની સંપૂર્ણ સમયરેખા જાહેર કરી છે જેમાં દરેક તબક્કાની તારીખ નક્કી કરવામાં આવી છે. અરજીની શરૂઆતની તારીખ 16 ફેબ્રુઆરી 2026 છે અને છેલ્લી તારીખ 08 માર્ચ 2026 છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જ તમારે અરજી કરવાની રહેશે. આ પછી પ્રિલિમિનરી અને મેઈન પરીક્ષાનું આયોજન કરવામાં આવશે.
| ઘટના | તારીખ |
|---|---|
| ઓનલાઈન નોંધણીની શરૂઆત | 16 ફેબ્રુઆરી 2026 |
| ઓનલાઈન નોંધણીની છેલ્લી તારીખ | 08 માર્ચ 2026 |
| પ્રિલિમિનરી પરીક્ષા (કામચલાઉ) | 11 એપ્રિલ 2026 |
| મુખ્ય પરીક્ષા (કામચલાઉ) | 07 જૂન 2026 |
આ ભરતી વિશે પણ જાણો – KGBV Recruitment 2026: કસ્તુરબા ગાંધી બાલિકા વિદ્યાલય દ્વારા શિક્ષક અને અન્ય પદો પર ભરતી જાહેર
પોસ્ટનું નામ અને ખાલી જગ્યાઓની વિગત
RBI એ આ વર્ષે આસિસ્ટન્ટના કુલ 650 પદો માટે ભરતી હાથ ધરી છે. આ જગ્યાઓ દેશભરની વિવિધ RBI ઓફિસોમાં ફાળવવામાં આવશે. આસિસ્ટન્ટનું પદ RBI માં એક મહત્વપૂર્ણ પ્રવેશ સ્તરનું પદ છે જેમાં તમારે વિવિધ વહીવટી અને બેંકિંગ કાર્યો કરવાના હોય છે. આ પદ પર પસંદ થયેલા ઉમેદવારોને દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થામાં કામ કરવાની તક મળે છે.
| પોસ્ટનું નામ | ખાલી જગ્યાઓની સંખ્યા |
|---|---|
| આસિસ્ટન્ટ | 650 |
આ ભરતી વિશે પણ જાણો – GHCL Recruitment 2026: GHCL લિમિટેડ દ્વારા ટ્રેની ઓપરેટર અને ટેકનિશિયન ના પદો પર સ્ત્રીઓ તથા પુરુષો માટે ભરતી જાહેર
વયમર્યાદા
RBI આસિસ્ટન્ટ ભરતી માટે વયમર્યાદા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ પાત્રતા માપદંડ છે. ઉમેદવારની ઉંમર 01 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ 20 થી 28 વર્ષની વચ્ચે હોવી જરૂરી છે. આનો અર્થ એ થાય કે 01 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ તમારી ઉંમર ઓછામાં ઓછી 20 વર્ષ અને વધુમાં વધુ 28 વર્ષ હોવી જોઈએ. જો કે, સરકારના નિયમો અનુસાર અનામત શ્રેણીના ઉમેદવારોને વયમર્યાદામાં છૂટ આપવામાં આવી છે.
| શ્રેણી | વયમર્યાદામાં છૂટ |
|---|---|
| જનરલ (GEN) | કોઈ છૂટ નહીં (20-28 વર્ષ) |
| SC/ST | 5 વર્ષ (મહત્તમ 33 વર્ષ સુધી) |
| OBC | 3 વર્ષ (મહત્તમ 31 વર્ષ સુધી) |
| PwBD (જનરલ/EWS) | 10 વર્ષ |
| PwBD (OBC) | 13 વર્ષ |
| PwBD (SC/ST) | 15 વર્ષ |
| ભૂતપૂર્વ સૈનિકો | સેવાની મુદત + 3 વર્ષ, મહત્તમ 50 વર્ષ સુધી |
| વિધવા/છૂટાછેડા લીધેલી મહિલાઓ | 35 વર્ષ સુધી (SC/ST માટે 40 વર્ષ) |
શૈક્ષણિક લાયકાત
RBI આસિસ્ટન્ટ બનવા માટે તમારી પાસે યોગ્ય શૈક્ષણિક લાયકાત હોવી જરૂરી છે. આ પદ માટે લઘુત્તમ શૈક્ષણિક લાયકાત સ્નાતકની ડિગ્રી છે. આ સાથે કેટલીક અન્ય આવશ્યકતાઓ પણ છે જે તમારે પૂર્ણ કરવી પડશે. સૌથી ખાસ વાત એ છે કે કોઈપણ વિદ્યાશાખાના ગ્રેજ્યુએટ આ પરીક્ષા માટે અરજી કરી શકે છે.
| લાયકાતનો પ્રકાર | વિગત |
|---|---|
| શૈક્ષણિક લાયકાત | કોઈપણ માન્યતા પ્રાપ્ત યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતકની ડિગ્રી |
| ગુણની ટકાવારી | જનરલ/OBC/EWS માટે ઓછામાં ઓછા 50% ગુણ, SC/ST/PwBD માટે પાસ થવું જરૂરી |
| કમ્પ્યુટર જ્ઞાન | PC પર વર્ડ પ્રોસેસિંગનું જ્ઞાન આવશ્યક |
| ભાષાનું જ્ઞાન | સંબંધિત રાજ્યની સત્તાવાર ભાષામાં નિપુણતા જરૂરી |
| ભૂતપૂર્વ સૈનિકો માટે | ઓછામાં ઓછા 15 વર્ષનો સંરક્ષણ સેવાનો અનુભવ |
આ ભરતી વિશે પણ જાણો – AMC Recruitment 2026: અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા આસિસ્ટન્ટ સર્વેયર ના પદો પર સ્ત્રીઓ તથા પુરુષો માટે ભરતી જાહેર
પગાર ધોરણ
RBI આસિસ્ટન્ટ તરીકે પસંદ થયા બાદ તમને એક આકર્ષક પગાર પેકેજ મળે છે. RBI દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓમાંની એક છે અને અહીંના કર્મચારીઓને શ્રેષ્ઠ પગાર અને સુવિધાઓ આપવામાં આવે છે. આસિસ્ટન્ટ પદ માટેનું પગાર ધોરણ નીચે મુજબ છે.
| પગારનો પ્રકાર | વિગત |
|---|---|
| મૂળભૂત પગાર | ₹29,000 પ્રતિ માસ |
| પગાર ધોરણ | ₹29,000 – ₹78,640 |
| કુલ પગાર (અંદાજિત) | ₹58,514 પ્રતિ માસ (HRA વગર) |
| વધારાના લાભો | HRA (15%), તબીબી સુવિધાઓ, લોન, ભથ્થાં વગેરે |
અરજી ફી
RBI આસિસ્ટન્ટ ભરતી માટે અરજી કરતી વખતે ઉમેદવારોએ અરજી ફી ભરવાની રહેશે. આ ફી ઓનલાઈન મોડથી ભરી શકાય છે. અલગ-અલગ શ્રેણીના ઉમેદવારો માટે ફીની રકમ અલગ છે. RBI સ્ટાફ માટે કોઈ અરજી ફી નથી.
| શ્રેણી | અરજી ફી |
|---|---|
| જનરલ / OBC / EWS | ₹450 + 18% GST |
| SC / ST / PwBD / ભૂતપૂર્વ સૈનિકો | ₹50 (સૂચના શુલ્ક) + 18% GST |
| RBI સ્ટાફ | કોઈ ફી નહીં |
પસંદગી પ્રક્રિયા
RBI આસિસ્ટન્ટની પસંદગી માટે ત્રણ તબક્કાની પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પારદર્શક અને યોગ્યતા આધારિત છે. દરેક તબક્કામાં સફળ થયા બાદ જ આગલા તબક્કામાં જઈ શકાય છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા જ લાયક ઉમેદવારોની પસંદગી કરવામાં આવે છે.
| તબક્કો | વિગત |
|---|---|
| પ્રથમ તબક્કો | પ્રિલિમિનરી પરીક્ષા (ઉદ્દેશાત્મક, 100 ગુણ, 60 મિનિટ) |
| બીજો તબક્કો | મુખ્ય પરીક્ષા (ઉદ્દેશાત્મક, 200 ગુણ, 135 મિનિટ) |
| ત્રીજો તબક્કો | ભાષા પ્રાવીણ્ય કસોટી (LPT) |
| અંતિમ પસંદગી | મુખ્ય પરીક્ષાના ગુણ + LPTમાં લાયકાતના આધારે |
આસિસ્ટન્ટ ભરતી માટે જરૂરી દસ્તાવેજો
RBI આસિસ્ટન્ટ ભરતી માટે ઓનલાઈન અરજી કરતી વખતે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો સ્કેન કરીને અપલોડ કરવાના હોય છે. આ બધા દસ્તાવેજો નિર્ધારિત ફોર્મેટ અને સાઈઝમાં હોવા જરૂરી છે. અરજી કરતા પહેલા આ બધા દસ્તાવેજો તૈયાર રાખવા ખૂબ જરૂરી છે.
| દસ્તાવેજનું નામ | નોંધ |
|---|---|
| ફોટોગ્રાફ | તાજેતરનો પાસપોર્ટ સાઈઝ ફોટો (ચોક્કસ ફોર્મેટમાં) |
| સહી | સફેદ કાગળ પર કાળી શાહીથી સહી |
| શૈક્ષણિક પ્રમાણપત્રો | ગ્રેજ્યુએશનની તમામ માર્કશીટ અને ડિગ્રી |
| જાતિ પ્રમાણપત્ર | SC/ST/OBC ઉમેદવારો માટે |
| વય પુરાવો | જન્મ તારીખનો પુરાવો |
| આધાર કાર્ડ | ઓળખ પુરાવા તરીકે |
| PwBD પ્રમાણપત્ર | દિવ્યાંગ ઉમેદવારો માટે |
| ભૂતપૂર્વ સૈનિક પ્રમાણપત્ર | ભૂતપૂર્વ સૈનિકો માટે |
આસિસ્ટન્ટ પરીક્ષા પેટર્ન
RBI આસિસ્ટન્ટ પરીક્ષાની પેટર્ન સમજવી ખૂબ જરૂરી છે. પ્રિલિમિનરી અને મેઈન એમ બંને પરીક્ષાઓની પેટર્ન અલગ છે. પ્રિલિમિનરી પરીક્ષા ફક્ત લાયકાત માટે છે અને તેના ગુણ મુખ્ય પરીક્ષામાં ગણાતા નથી. મુખ્ય પરીક્ષાના ગુણના આધારે જ અંતિમ પસંદગી થાય છે.
| વિગત | પ્રિલિમિનરી પરીક્ષા | મુખ્ય પરીક્ષા |
|---|---|---|
| પ્રશ્નોની સંખ્યા | 100 | 200 |
| કુલ ગુણ | 100 | 200 |
| સમય | 60 મિનિટ | 135 મિનિટ |
| પ્રશ્નનો પ્રકાર | ઉદ્દેશાત્મક | ઉદ્દેશાત્મક |
| નકારાત્મક ગુણ | 0.25 ગુણ | 0.25 ગુણ |
આસિસ્ટન્ટ પરીક્ષા માટે અભ્યાસક્રમ
RBI આસિસ્ટન્ટ પરીક્ષાનો અભ્યાસક્રમ વ્યાપક છે અને તેમાં મુખ્યત્વે ચાર ભાગોનો સમાવેશ થાય છે. દરેક ભાગમાંથી ચોક્કસ સંખ્યામાં પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે. તમારી તૈયારી અભ્યાસક્રમને ધ્યાનમાં રાખીને જ કરવી જોઈએ.
| વિષય | મુખ્ય વિભાગો |
|---|---|
| અંગ્રેજી ભાષા | Reading Comprehension, Cloze Test, Error Spotting, Sentence Improvement, Para Jumbles |
| સામાન્ય જાગૃતિ | બેંકિંગ, અર્થવ્યવસ્થા, RBI, નાણાકીય બજાર, સમસામયિક ઘટનાઓ, સામાન્ય વિજ્ઞાન, રમતગમત |
| તાર્કિક ક્ષમતા | Coding-Decoding, Puzzle, Seating Arrangement, Syllogism, Inequality, Blood Relation |
| સંખ્યાત્મક ક્ષમતા | Simplification, Number Series, Average, Percentage, Ratio, Profit & Loss, Time & Work, Data Interpretation |
આસિસ્ટન્ટ લેખિત પરીક્ષાની તૈયારી માટે ટિપ્સ
RBI આસિસ્ટન્ટ પરીક્ષાની તૈયારી માટે યોગ્ય વ્યૂહરચના બનાવવી ખૂબ જરૂરી છે. આ પરીક્ષામાં સફળતા મેળવવા માટે સમય વ્યવસ્થાપન અને નિયમિત પ્રેક્ટિસ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. અહીં કેટલીક ઉપયોગી ટિપ્સ આપવામાં આવી છે જે તમારી તૈયારીમાં મદદરૂપ થશે.
- અભ્યાસક્રમ સમજો: સૌપ્રથમ સંપૂર્ણ અભ્યાસક્રમ સમજી લો અને તે મુજબ અભ્યાસ યોજના બનાવો
- નિયમિત પ્રેક્ટિસ: દરરોજ ઓછામાં ઓછા 3-4 કલાક અભ્યાસ કરો અને મોક ટેસ્ટ આપો
- સમય વ્યવસ્થાપન: દરેક વિભાગ માટે સમય ફાળવો અને તે મુજબ પ્રેક્ટિસ કરો
- નોંધ બનાવો: મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓની નોંધ બનાવો અને તેને વારંવાર રિવાઇઝ કરો
- સમસામયિક વાંચો: સામાન્ય જાગૃતિ માટે નિયમિતપણે સમાચારપત્ર અને મેગેઝિન વાંચો
- ઓનલાઈન મોક ટેસ્ટ: વિવિધ પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ મોક ટેસ્ટ આપો જેથી વાસ્તવિક પરીક્ષાનો અનુભવ થાય
ઇન્ટરવ્યૂની તૈયારી માટે ટિપ્સ
RBI આસિસ્ટન્ટની પસંદગી પ્રક્રિયામાં ભાષા પ્રાવીણ્ય કસોટી (LPT) મહત્વપૂર્ણ ભાગ ભજવે છે. આ કસોટીમાં તમારી સ્થાનિક ભાષા પરની પકડ ચકાસવામાં આવે છે. આ તબક્કાની તૈયારી માટે નીચેની ટિપ્સ ઉપયોગી થશે.
- ભાષા પ્રેક્ટિસ: તમારી રાજ્યની સત્તાવાર ભાષામાં વાંચન અને લેખનની પ્રેક્ટિસ કરો
- બોલચાલની પ્રેક્ટિસ: તે ભાષામાં વાર્તાલાપ કરવાની આદત પાડો
- સામાન્ય જ્ઞાન: RBI અને બેંકિંગ ક્ષેત્ર સાથે સંબંધિત સામાન્ય જ્ઞાન તૈયાર રાખો
- આત્મવિશ્વાસ: આત્મવિશ્વાસપૂર્વક વાત કરો અને જવાબ આપો
- પ્રેક્ટિસ ઇન્ટરવ્યૂ: ઘરે પરિવારજનો સાથે પ્રેક્ટિસ ઇન્ટરવ્યૂ લો
અરજી કરવાની પ્રક્રિયા (સ્ટેપ બાય સ્ટેપ)
RBI આસિસ્ટન્ટ ભરતી માટે અરજી કરવાની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે ઓનલાઈન છે. નીચે આપેલા પગલાં અનુસરીને તમે સરળતાથી અરજી કરી શકો છો.
સ્ટેપ 1: સૌપ્રથમ RBIની સત્તાવાર વેબસાઇટ www.rbi.org.in પર જાઓ
સ્ટેપ 2: હોમપેજ પર Opportunities ના વિભાગમાં Current Vacancies પર ક્લિક કરો
સ્ટેપ 3: RBI આસિસ્ટન્ટ ભરતી 2026ની લિંક પર ક્લિક કરો
સ્ટેપ 4: નવા પેજમાં Apply Online લિંક પર ક્લિક કરો
સ્ટેપ 5: નોંધણી માટે મૂળભૂ વિગતો દાખલ કરીને રજીસ્ટ્રેશન કરો
સ્ટેપ 6: રજીસ્ટ્રેશન બાદ મળેલા લોગીન ક્રિડેન્શિયલથી લોગીન કરો
સ્ટેપ 7: અરજી ફોર્મમાં વ્યક્તિગત, શૈક્ષણિક અને સંપર્ક વિગતો ભરો
સ્ટેપ 8: જરૂરી દસ્તાવેજો (ફોટો, સહી, પ્રમાણપત્રો) સ્કેન કરીને અપલોડ કરો
સ્ટેપ 9: અરજી ફી ઓનલાઈન મોડથી ભરો
સ્ટેપ 10: બધી વિગતો ચકાસીને ફાઈનલ સબમિટ કરો
સ્ટેપ 11: સબમિટ થયેલ ફોર્મની પ્રિન્ટઆઉટ લઈને સાચવી રાખો
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા ભરતી – FAQs
પ્રશ્ન 1: RBI આસિસ્ટન્ટ ભરતી 2026 માટે અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ ક્યારે છે?
અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ 08 માર્ચ 2026 છે. આ તારીખ પછી કોઈપણ અરજી સ્વીકારવામાં આવશે નહીં, તેથી સમયસર અરજી કરી દેવી.
પ્રશ્ન 2: શું B.Com સિવાયના વિદ્યાર્થીઓ RBI આસિસ્ટન્ટ માટે અરજી કરી શકે છે?
હા, કોઈપણ વિદ્યાશાખામાં સ્નાતકની ડિગ્રી ધરાવતા ઉમેદવારો આ પરીક્ષા માટે અરજી કરી શકે છે. ફક્ત જનરલ/OBC/EWS ઉમેદવારો માટે 50% ગુણ ફરજિયાત છે.
પ્રશ્ન 3: RBI આસિસ્ટન્ટનો પગાર કેટલો છે?
મૂળભૂત પગાર ₹29,000 પ્રતિ માસ છે, અને કુલ પગાર આશરે ₹58,514 (HRA વગર) થાય છે. આ સાથે વિવિધ ભથ્થાં અને સુવિધાઓ પણ મળે છે.
પ્રશ્ન 4: શું પ્રિલિમિનરી પરીક્ષાના ગુણ મુખ્ય પરીક્ષામાં ગણાય છે?
ના, પ્રિલિમિનરી પરીક્ષા માત્ર લાયકાત માટે છે. તેના ગુણ મુખ્ય પરીક્ષામાં ગણવામાં આવતા નથી. અંતિમ પસંદગી મુખ્ય પરીક્ષાના ગુણના આધારે થાય છે.
પ્રશ્ન 5: શું RBI આસિસ્ટન્ટ પરીક્ષા ઓનલાઈન થશે કે ઓફલાઈન?
RBI આસિસ્ટન્ટની પ્રિલિમિનરી અને મુખ્ય બંને પરીક્ષાઓ ઓનલાઈન (કમ્પ્યુટર આધારિત) યોજાશે.
આ લેખ સંબંધિત મહત્વની લિંક્સ:
- RBI Recruitment 2026 ની સત્તાવાર વેબસાઈટ (Official Website)
- RBI Recruitment 2026 ની સત્તાવાર સૂચના (Official Notification)
Conclusion
RBI આસિસ્ટન્ટ ભરતી 2026 એ તે તમામ યુવાનો માટે એક સુવર્ણ તક છે જેઓ બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં પોતાની કારકિર્દી બનાવવા માંગે છે. 650 જગ્યાઓ માટેની આ ભરતીમાં પસંદ થવા માટે યોગ્ય વ્યૂહરચના, નિયમિત તૈયારી અને સમય વ્યવસ્થાપન ખૂબ જરૂરી છે. 08 માર્ચ 2026 સુધી અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ છે, તેથી જેટલું વહેલું અરજી કરશો તેટલું સારું. આ લેખમાં આપેલી બધી માહિતી કાળજીપૂર્વક વાંચો, તૈયારી કરો અને આ તકનો લાભ લો. તમારી તૈયારી માટે શુભકામનાઓ.
Disclaimer
આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી RBIની સત્તાવાર વેબસાઇટ અને સત્તાવાર સૂચના પર આધારિત છે. ઉમેદવારોને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ અરજી કરતા પહેલા RBIની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને સત્તાવાર સૂચના ચોક્કસ વાંચે. કોઈપણ ફેરફાર અથવા અપડેટ માટે RBIની સત્તાવાર વેબસાઇટ જ જવાબદાર સ્રોત છે. આ લેખ માત્ર માહિતીના હેતુ માટે છે.
વિશાલ પ્રજાપતિ MahitiPlatform.com ના સ્થાપક અને લેખક છે. તેઓ સરકારી ભરતી, યોજનાઓ અને ખાનગી નોકરીની માહિતી અધિકૃત સ્ત્રોત પરથી ચકાસી સરળ ગુજરાતી ભાષામાં રજૂ કરે છે.